test_2k_OM_kaz

пәні

мамандығы

2 курс студенттеріне арналған

 

*

1

*!Ассимиляция үрдісі бұл

 

*+организм тіршілігі мен өсіп-дамуына қолданылатын қажетті заттектердің түзілу процесі

*органикалық заттардың ыдырауы мен олардың түсуін қамтамасыз ету процесі

*заттардың ыдырауы, оның оттегімен тотығып, организмнен шығарылуы

*тәулік бойы энергияның түсуі мен жұмсалуының сәйкестігі

*ішкі ағзалардың жұмысына шығындалатын энергия

#2

*!Диссимиляция үрдісі бұл

   

*ішкі ағзалардың жұмысына шығындалатын энергия

*тәулік бойы энергияның түсуі мен жұмсалуының сәйкестігі

*биохимиялық реакциялар үшін организмге қажет энергияның түзілуі

*+заттардың ыдырауы, оның оттегімен тотығып, организмнен шығарылуы

*органикалық заттардың ыдырауы мен олардың түсуін қамтамасыз ету процесі

#3

*!Зат алмасудың бұзылуына алып келетін факторлардың бірі

 

үйлесімсіз тамақтану

*физикалық жүктеме

*дене салмағы

*жынысы

*жасы

#4

*!Ұзақ уақыт теріс энергетикалық баланс нәтижесінде дамитын ауру

 

*семіздік

*+маразм

*қант диабеті

*атеросклероз

*гипертониялық ауру

5

еттелінетін энергия шығыны бұл

 

калық әрекетіне кететін энергия шығындары

тіршілік етуге қажет жүйелердің қызметін ұстап тұратын

*+еңбек әрекетіне жұмсалатын

*бұлшық ет тонусы үшін қажет

*негізгі алмасуға жұмсалатын

#6

*!Негізгі алмасудың мөлшеріне әсер етеді

 

*бұлшық ет қызметінің көлемі мен сипаты

*+орталық жүйке жүйесінің жағдайы

*еңбек әрекетінің сипаты

*үй жұмысының түрлері

*спортпен шұғылдану

7

*!Көмірсуға бай тамақ қабылдауда негізгі алмасу неше пайызға жоғарылайды

 

*+4-7

*10-14

*20-25

*30-45

*45-50

8

*!Белокқа бай тамақ қабылдауда негізгі алмасу неше пайызға жоғарылайды

 

*4-7

*10-14

*20-25

*+30-40

*45-55

9

*!Майға бай тамақ қабылдауда негізгі алмасу неше пайызға жоғарылайды

 

*1-2

*+4-14

*20-25

*30-35

*45-50

0

Зат алмасудың химиялық реакцияларының жылдамдығы реттеледі

 

*ассимиляция және диссимиляция процесстерімен

*+ферментті және жүйке жүйесі қызметімен

*эндогенді факторлардың әсерімен

*экзогенді факторлардың әсерімен

*гормондар синтезімен

1

лар

 

жұмыстың сипаты

*зат алмасу үрдісінің қарқындылығы

*сыртқы орта факторларының әсері

жұмыстың сипаты және түрі

кәсіби патологияның болуы

2

*!Теріс энергетикалық баланс келесі заттектің жеткіліксіздігімен тығыз байланысты

 

*май

*+белок

*көмірсу

*витаминдер

*минералдық заттектер

3

тағам

 

майлы

окты

көмірсулы

витаминге бай

минералдық заттектерге бай

14

*!Энергия шығынының реттелінбейтін түрі

 

*+негізгі алмасуда

*еңбек қызметінде

жұмсалатын

*спортпен шұғылдануда

*белсенді демалыс түрінде

15

*!Энергия шығынын анықтайтын кең таралған әдіс

 

сұрау-өлшеу

я

ды

я

я

16

Ересек еңбекке жарамды адамдардың тамақтануында белок, май, көмірсудың оңтайлы

арақатынасы

 

*1: 0,8: 4

*+1: 1,2: 4,6

*1:1:3

*1:2: 5

*1:3:7

17

(%)

 

*8-10

*+12-14

*16-20

*25-30

*40-45

8

Ересек адамның тәуліктік рациондағы жануар текті белоктың үлесі (%)

 

*35

*45

*+55

*65

*75

9

Белоктың шамадан тыс артық түсуі әкеледі

 

өсуінің баяулауына

нің әлсіреуіне

*+бауырға жүктеме түсуіне

тің төмендеуіне

зат алмасудың бұзылысына

0

ен болады

 

жүйке жүйесінің қозуына

*+иммунитеттің төмендеуіне

бауырға жүктеме түсуінінің артуына

бүйрекке жүктеме түсуінінің артуына

* ішектегі шіру процестерінің күшеюіне

#21

*!Адам организмінде лизиннің рөлі

 

*+сүйек тінінің қалыпты қалыптастыруына қажет кальцийдің сіңуіне көмектеседі

*ниацин биосинтезіне қатысуымен қамтамасыз етеді

*организмнен ауыр металдарды шығарады

*су балансының бұзылысына алып келеді

*ми химиясына белсенді әсер етеді

22

қызметі

 

бұлшық еттің жиырылуына қатысады

1 г белок ыдырағанда 4 ккал энергия бөлінеді

белоктар жасушалардың заттар және басқа жасушаларды тануын қамтамасыз етеді

бөгде заттарды залалсыздандыратын белокты антиденелер түзеді

қан белогы гемоглобин оттегіні байланыстырып, оны барлық тіндерге жеткізеді

23

май ыдырағанда бөлінетін энергия көлемі

 

*4 ккал

*5 ккал

*7 ккал

*+9 ккал

*15 ккал

24

»

 

*лизин, валин, лейцин

*лейцин, глицин, цистин

*метионин, валин, цистин

*треонин, триптофан, лизин

*+лизин, триптофан, метионин

25

1 грамм көмірсу ыдырағанда бөлінетін энергия көлемі

 

*+4 ккал

*5 ккал

*7 ккал

*10 ккал

*25 ккал

26

Ересек адамның көмірсуға орташа тәуліктік қажеттілігі (г)

 

100г

200г

300г

г

600г

27

қышқылы

 

*фениаланин

*триптофан

*+метионин

*треонин

*лизин

28

Энергияға сиымдырақ тағамдық заттек

 

қышқылы

дер

*көмірсу

*белок

май

29

й

 

ін қамтамасыз етеді

үрделі көмірсулардың ыдырауын қамтамасыз етеді

елоктың синтезін және өсуді қамтамасыз етеді

ін қамтамасыз етеді

ін қамтамасыз етеді

30

Реттелмейтін энергия шығыны

 

еңбек қызметінде

ой еңбегіне кететін

спортпен шұғылдануда

белсенді демалыс түрінде

калық әсері

31

ялық құндылығы анықталады

 

қышқылды құрамымен

энергия құндылығымен

*қорытылуымен

сіңімділігімен

жағуы

32

Жоғары биологиялық құндылыққа ие

 

нан

қант

алма

жұмыртқа

33

ның көзі

 

*+ет

*жүгері

*жидектер

*жемістер

көкөністер

34

Құрамында толыққұнды белоктар бар азық-түліктер

 

ұнтақ жарма

баклажан

сүт

қияр

нан

35

Организмдегі теріс азоттық баланс болады

 

тағам құрамында белоктың мүлдем болмауы не жеткіліксіз мөлшерде болуынан

күрделі көмірсулардың жеткіліксіз мөлшерде түсуінен

белоктардың мүшелерде жиналуы

*белоктардың ыдырауы

майлардың жиналуы

36

ормон

 

*норадреналин

*адреналин

*+тироксин

*глюкагон

*инсулин

37

Көмірсу алмасуына айтарлықтай әсер ететін гормон

 

гормон

*трийодтиронин

*норадреналин

*+глюкагон

*тироксин

38

ір мезгілде жүретін үрдістерден тұрады

 

*ферменттердің синтезі мен ыдырауы

гормондардың синтезі мен ыдырауы

*заттардың ыдырауы, оның оттегімен тотығып, организмнен шығарылуы

*+организмге қажетті заттардың синтезі және ыдырауы, оның оттегімен тотығып, организмнен шығарылуы

организмге қажетті заттардың синтезі, олардың сіңуі және организмнің өсіп, дамуына пайдалануы

39

масудың дұрыс анықтамасы

   

* ассимиляция процесінің диссимиляция процесінен басым болуы

*энергетикалық процестер интенсивтілігін арттыру

*организмнің өсуіне және дамуына қолданылатын қажетті заттардың синтезі

*заттардың ыдырау процесі, олардың оттегімен тотығып, организмнен шығарылуы

*+организм үшін қажетті тағамдық заттардың қолданылуын қамтамасыз ететін және пластикалық, энергетикалық заттардың қажеттілігін қанағаттандыратын биохимиялық және энергетикалық процестер комплексі

40

Ересек еңбекке жарамды халықтың энергияға қажеттіліктерін анықтауда негіз болып табылады

 

өмір сүру ұзақтығы

зат алмасудың жас ерекшеліктері

интеллектуалды дамудың ерекшеліктері

*физикалық дайындықтың ерекшеліктері

рухани және физикалық дамудың ерекшеліктері

1

жатады

 

дерге

терге

*көпқанықпаған май қышқылдарына

қышқылдарына

алмастырылмайтын амин қышқылдарына

42

Алмастырылмайтын амин қышқылы

 

*+валин

*пролин

*цистеин

*тирозин

глютамин

43

(%)

 

*35

*45

*55

*65

*+70

44

калық қызметі

 

я көзі

ді судың көзі

*витаминдердің ерітушісі

минералды заттардың сіңімділігін жақсартады

ферменттер, гормондар, қан жасушаларының құрамына кіреді

5

Белоктардың негізгі қызметі

 

ттеуші

калық

калық

калық

калық қызмет

6

Көмірсулардың негізгі қызметі

 

ттеуші

калық

калық

ті

калық

7

*!Еңбек қарқындылығы бойынша өндіріс жұмысшыларының энергия шығыны толығымен автоматтандырылған кезде жататын тобы

 

*еңбек ауырлығы орташа

*ауыр физикалық еңбекпен айналысатындар

*жеңіл физикалық еңбекпен айналысатындар

*аса ауыр физикалық еңбекпен айналысатындар

*+ақыл-ой еңбегімен айналысатын жұмысшылар

8

Жас балалар үшін алмастырылмайтын амин қышқылы

 

*аланин

*пролин

*цистеин

*+гистидин

*аспарагин

 

 

*

 

49

*!Адекватты тамақтанбауда жұмсалған энергия шығынының орнын қабылдаған тамақтың қуаттылығы толтырмаған жағдайда туындайтын энергетикалық баланс

 

*оң

*+теріс

*оңтайлы

*бейтарап

*динамикалық

50

*!Жұмсалған энергия шығынынан тағам рационының қуаттылығы ұзақ уақыт артқанда туындайтын энергетикалық баланс

 

*+оң

*теріс

*бейтарап

*оңтайлы

*қалыпты

51

*!Теріс энергетикалық баланстың организмдегі салдары

 

*+белок жеткіліксіздігі

ялық ауру

артық дене салмағы

*атеросклероза

*семіздік

52

*!Негізгі алмасуға жұмсалатын энергия шығыны

 

жүйелердің қызметінің үздіксіз жұмысына

*тағамның қорытылуы және сіңуі

*физикалық белсенділік

*ақыл-ой жұмысы

*енбек қызметі

53

*!Алиментарлы дистрофияның ауыр сырқаты қалыптасу кезінде маңызды рөл атқарады

 

*гиповитаминоз

*қиын балқитын майдың аздығы

*күрделі көмірсулардың аз сіңімділігі

*+белокты-калориялық жеткіліксіздігі

*минералдық заттардың жеткіліксіздігі

54

*!Бір уақытта және қарама-қарсы жүретін зат алмасу үрдісі

 

*қышқылдану және органимнен ыдыраған өнімдердің шығуы

*биосинтез және жаңа құрылымдардың пайда болуы

*қажетті заттектердің синтезі мен сіңімділігі

*заттектердің ыдырауы және энергия бөлуі

*+ассимиляция және диссимиляция

55

*!Организмдегі теріс азоттық баланс дамиды

 

*алмастырылатын аминқышқылдарының артық мөлшерде болуы

*+рационда белоктың жеткіліксіз болуы

*рационда көмірсулардың артық болуы

*минералдық заттардың жеткіліксіздігі

*дәрумендер жеткіліксіздігі

56

*!Құнды белоктарға жатады

 

*құрамында кем дегенде бір алмастырылмайтын аминқышқылы болса

*азықта кем дегенде бір алмастырылатын аминқышқылы жетіспесе

*өнімде барлық алмастырылатын аминқышқылдары сирек кездессе

*+азықта алмастырылмайтын аминқышқылдары түгел кездессе

*азықта екі алмастырылатын аминқышқылдары болса

57

і

 

*алмастырылмайтын аминқышқылдарының синтезіне қатысу

*+бойды өсіру және белок синтезін қамтамасыз ету

*күрделі көмірсулардың ыдырауын күшейту

*фермент синтезін жеделдету

*гормон синтезін жабдықтау

58

*!Астық тұқымдас өнімдердің белок құндылығын төмендететін негізгі фактор

 

*алмастырылмайтын аминқышқылдарының жеткіліксіздігі

*фенилаланин синтезінің бұзылуы

*метиониннің артық болуы

*+лизиннің жеткіліксіздігі

*валиннің болмауы

59

   

 

фениаланин

+метионин

аланин

валин

лизин

0

Квашиоркор тағамдық заттектің жетіспеушілігінде дамиды

 

майлар

тар

көмірсулар

дер

дық заттар

1

*!Бой өсуінің кешеуілдеуі мен салмақтың төмендеуі, бүйректегі және қалқанша бездегі өзгерістерімен сипатталатын аминқышқылының жеткіліксіздігі кездеседі

 

де

+лейцинде

де

де

де

62

*!Метилдеу, трансметилдеу процестерін қалпына келтіруде маңызды роль атқаратын аминқышқыл

 

+метионин

ирозин

ланин

лизин

ерин

63

Алмастырылатын амин қышқылына жатады

 

*триптофан

*метионин

ланин

лизин

н

64

*!Белоктың ағзадағы ролі

 

*жаңа май санын түзеді

*оттегі тасымалдаушысы

*А және Д витаминдерінің ерітушісі

*ішек перистальтикасын ынталандырады

*+гемоглобиннің, бұлшық еттегі миозин мен актиннің құрамына кіреді

65

*!Аталған азық-түліктің қайсысы жоғары биологиялық қасиетке ие

 

нан

қант

алма

п

+жұмыртқа

66

*!Толыққұнды белок көзі болатын өнім

 

*нан

*қияр

*+сүт

*ұнтақ

*баклажан

67

*!Тамақтануда ұзақ уақыт тек өсімдік текті тағамдарды қолдану, яғни вегетариандық тамақтану, алып келеді

 

дисбалансына

*су балансының бұзылуына

жеткіліксіздігіне

*остеопорозға

*семіздікке

68

*!Жоғары биологиялық белсенділікке ие, аса күшті липотропты заттек болып табылатын метиониннің әсері

 

*+бауырды май басудан қорғайды

*бауырдағы өзгерістерді ұлғайтады

*қимыл қозғалыстың бұзылуын реттейді

*эритроциттер саны азаюының алдын алады

*сүйек кальцификациясының бұзылуын ынталандырады

69

*!Триптофанның негізгі тағамдық көздері

 

сүзбе, жұмыртқа

*көкөністер

*жидектер

*жемістер

*жүгері

70

*!Құнды белоктың көзі болып табылатын азық-түліктер

 

*+сүт өнімдері

*дән өнімдері

*көкөністер

*жаңғақтар

*жемістер

71

*!Оң азоттық баланс байқалатын кезең

 

*+регенерация үрдісінің қарқындылығында

*құнсыз белогы бар тағамдарды тұтынуда

*тағамда белоктың мүлдем болмауында

*өсу және ағзаның дамуында

белоктық ашығуда

72

Теріс азоттық баланс пайда болады

 

*+тағамда белоктың жеткіліксіз мөлшерде болуы немесе мүлдем болмауында

*синтетикалық үрдістің белок шығынынан басым болуында

қандай да бір ағзада белоктың жиналуында

регенерация үрдісінің қарқындылығында

өсу және ағзаның дамуында

3

Дұрыс тамақтану тәртібі дегеніміз

 

дік қамтылу

*+асты жеке қабылдау бойынша сандық бөлу

майларды қажетті мөлшерде пайдалану

тарды қажетті мөлшерде пайдалану

микроэлементтермен қажетті мөлшерде қамтылу

4

Тағам рационы мен жұмсалатын энергия шығынының сәйкестігін анықтауға қажет мәлімет

 

туралы

дермен қамтылуы туралы

туралы

калық құндылығы туралы

туралы

75

Құрамында құнды белок бар азық-түлік

 

*қарақұмық

*+балық

артоп

*сұлы

нан

76

Алмастырылмайтын, жас балаларда кездесетін, амин қышқылы

 

*глицин

*пролин

*аланин

*+аргинин

қышқылы

77

*!Маразмның ауыр сырқаты қалыптасу кезінде маңызды рөл атқарады

 

*күрделі көмірсулардың аз сіңімділігі

*+белокты-калориялық жеткіліксіздігі

*минералдық заттардың жеткіліксіздігі

*қиын балқитын майдың аздығы

*гиповитаминоз

78

дық тамақтану, дамуына әкеледі

 

дың

дың

ның

ның

ның

79

Ұйымдастырылған тамақтануды бағалаудың негізгі әдісі

 

тамақтану күнделігін жүргізу

калық

сұрау-өлшеу

тік

тық

80

*!Нақты тамақтануды терең зерттеудегі әдіс?

 

*анкеталық

*бюджеттік

*баланстық

*+лабораториялық

еске түсіру

81

*!Әлеуметтік-экономикалық тамақтануды зерттеудің негізгі әдістерінің бірі

 

*өлшеу

*анкеталық

*химиялық

*+баланстық

*сұрау-өлшеу

2

Халықтың нақтылы тамақтануына байланысты тамақтану статусының түрлері

 

артық

*оптимальды, оң, теріс

жеткіліксіз

оңтайлы емес

жеткіліксіз

3

*!Тамақтанудың сандық сипаттамасын анықтайды

 

*+калориялығы

*ас қабылдаудың жиілігі

асындағы аралықтары

қамтамасыз ету

*витаминдердің және минералды заттардың болуы

84

*!Отбасылық және жеке тамақтануды зерттеудегі әдістердің бірі

 

алық

тік

тық

қтануды зерттеу

*дастархан мәзірі бойынша тамақтануды зерттеу

85

Халықтың тамақтануын зерттеуде баланстық әдістің мәні

 

тамақтану сипатындағы ауытқуларды бекітуге мүмкіндік береді

   

жан басына сол немесе басқа тамақ өнімінің орташа тұтынуын бекітуге мүмкіндік береді

тұрғындардың әртүрлі топтарының өмір сүру жағдайының динамикасы мен деңгейі туралы ақиқат мәлімет береді

дұрыс емес тамақтануымен байланысты ауруларды жою шараларының тиімділігін анықтауға мүмкіндік береді

86

Халықтың тамақтануын сұрау-өлшеу әдісімен зерттеуде тексеру ұзақтығы

 

*аптасына 3 күн

*жыл бойы күнде

*жарты жылда 25 күннен

*әр жыл мезгілінде екі күн

*+әр жыл мезгілінде 7-14 күннен

87

*!Нақты тамақтануды зерттеуде сұрау-өлшеу әдісі нәтижесінің тиімділігі байланысты

 

дұрыс емес тамақтанумен байланысты ауруларды жоюға бағытталған шаралар

*жанұялардың табысы мен шығысына ұқыпты есеп жүргізуге

*зерттеу жүргізу уақытына (таңғы, түскі, кешкі зерттеулер)

+зерттелінетін жанұялардың санына, дұрыс таңдалуына

*анкетаға кіретін сұрақтардың дұрыстығына

88

Энергиялық құндылығы бойынша 3 реттік тамақтану кезінде ертеңгі, түскі бесінді және кешкі ас үлестері

 

ертеңгі ас 20%, түскі ас 40%, кешкі ас 40%

ертеңгі ас 25%, түскі ас 45%, кешкі ас 30%

ертеңгі ас 25%, түскі ас 35%, кешкі ас 40%

ертеңгі ас 30%, түскі ас 20%, кешкі ас 50%

ертеңгі ас 30%, түскі ас 45%, кешкі ас 25%

89

амақтанудың әлеуметтік-экономикалық негіздерін зерттеудің негізгі әдістерінің бірі

 

дық және есептеу

алық және салмақ өлшеу

тік

калық

зертханалық

90

Халықтың тамақтануын жайма-мәзір бойынша зерттеу жүргізіледі

 

тексерушілер анкета толтыру арқылы жүргізіледі

бірнеше жылдар барысында жыл бойына жүргізіледі

күнделікті толтыратын дастархан мәзірі бастапқы объект болып табылады

бір айдың есебі негізінде бір адамның бір айда тағам өнімін тұтынуын есептеуге болады

тамақтық және биологиялық құндылығының негізі көрсеткішін анықтау үшін тәуліктік рациондағы тағамға күнделікті лабораториялық зерттеу жүргізіледі

91

*!Жайма – мәзірді статистикалық өңдеу әдісінде айлық тамақтануға сипаттама беру материалды өңдеуден тұрады

 

*барлық мерзім бойы 45 жайма – мәзір

*+күнде бір ай бойы (30 жайма -мәзір)

* екі ай үзіліспен әр 10 күн сайын

*апталық 2 апталық үзіліспен

*жылына 72 жайма — мәзір

*!Дұрыс тамақтану пирамидасының тұратын деңгейі

 

*2

*3

*+4

*5

*6

93

*!Дұрыс тамақтанудың ұшында

 

сүтқышқылды өнімдер

*табиғи шырындар

өсімдік майы

тәттілер

жемістер

94

Дұрыс тамақтану пирамидасының үшінші бөлігіне кіреді

 

*дән өнімдері

*+майсыз ет

жемістер

тәттілер

п

95

негізгі бөлігіне кіреді

 

қант

сүт

ары май

дар

салқындатылған сусындар

96

*!Дұрыс тамақтану пирамидасының негізгі бөлігіне (төртінші бөлігі) кіреді

 

сүтқышқылды өнімдер

*тағамдық майлар

дән өнімдері

*өсімдік майы

*майсыз ет

 

 

*

 

97

*!ОҢ АЗОТТЫҚ БАЛАНС БАЙҚАЛАТЫН КЕЗЕҢ

 

*көмірсуларға бай тағамдарды пайдаланғанда

*+регенерация үрдісінің қарқындылығында

*құнсыз белогы бар тағамдарды тұтынуда

*тағамда белоктың мүлдем болмауында

*+өсу және ағзаның дамуында

*белоктық ашығуда

98

*!ҮЙЛЕСІМДІ ТАМАҚТАНУДЫҢ ЭЛЕМЕНТТЕРІ

 

ой жүктемесі

жүктеме күндері

*+тамақтану режимі

жеңілдетілген күндер

калық жүктеме

иялық зерттеу

белок, май, көмірсулардың үйлесімділігі

тағамдық заттардің сапалық және сандық арақатынасы

99

ДҰРЫС ТАМАҚТАНУ РЕЖИМІ

 

*майларды қабылдау

*белоктарды қабылдау

*витаминдермен қамтамассыз етілу

*күні бойындағы физикалық жүктеме

*+бір күндік тағам қабылдаудың жиілігі

*+тағамды жеке қабылдаудағы сандық бөлінулер

00

КЕТЕТІН ЭНЕРГИЯ КЕЛЕСІ ЖОЛМЕН ЖҰМСАЛАДЫ

 

*+организмнің тіршілік етуге қажетті жүйелеріне

калық әрекетіне

физикалық жүктемені орындау

жұмыс барысында

ақыл-ой жұмысы

ішкі мүшелер

1

*!ЭНЕРГИЯ ШЫҒЫНЫНЫҢ РЕТТЕЛМЕЙТІН ТҮРІНЕ ЖАТАДЫ

 

*+тамақтың өзіне тән динамикалық әрекеті

* белсенді демалыс түрінде

* спортпен шұғылдануда

жұмсалатын

* еңбек қызметінде

*+негізгі алмасуда

2

*!ЗАТ АЛМАСУ БҰЗЫЛЫСЫНА АЛЫП КЕЛЕТІН ТАМАҚТАНУ

 

*қажетті заттектердің синтезімен байланысты реакцияларды бірігуіне

*заттектер шығынымен байланысты реакциялардың қосылуы

*ыдырау өнімдерінің тотығып, организмнен шығарылуы

*+жеткіліксіз немесе артық мөлшердегі тамақтану

*микронутриенттердің оңтайлы үйлесімділігі

*+биологиялық жағынан құнсыздығы

3

*!НЕГІЗГІ АЛМАСУДЫҢ МӨЛШЕРІНЕ ӘСЕР ЕТЕДІ

 

*технологиялық қондырғының орналасуы

*+эндокринді жүйенің интенсивті қызметі

*+орталық жүйке жүйесінің жағдайы

жұмыс ауысымының ұзақтығы

*жұмыс орнының жарық болуы

*тамақтану интерьері

4

*!ҚҰНДЫ БЕЛОКТЫҢ КӨЗІ БОЛЫП ТАБЫЛАТЫН АЗЫҚ-ТҮЛІКТЕР

 

тауық жұмыртқасы

*қарақұмық

артоп

*+балық

*+сүзбе

*күріш

*сұлы

*нан

5

АЛМАСТЫРЫЛМАЙТЫН АМИН ҚЫШҚЫЛЫНА ЖАТАДЫ

 

енилаланин

риптофан

*+метионин

лютамин

ирозин

*ансерин

ланин

ерин

6

*!ҚҰРАМЫНДА АСА ҮЙЛЕСІМДІ АМИНҚЫШҚЫЛДАРЫМЕН ЕРЕКШЕЛЕНЕТІН БЕЛОК КӨЗІ КЕЗДЕСЕТІН ӨНІМДЕР

 

*+жұмыртқа

*құс еті

*бидай

*күріш

*+соя

*ұн

7

АЛМАСТЫРЫЛМАЙТЫН АМИН ҚЫШҚЫЛДАРЫНА ЖАТАДЫ

 

*аспарагин

*+метионин

*глютамин

*пролин

*глицин

*+лизин

8

ҚҰНДЫ БЕЛОК БОЛЫП ТАБЫЛАТЫН АЗЫҚ-ТҮЛІКТЕР

 

*+ет

*ұн

жармалар

тәттілер

көкөністер

   

*+сүт өнімдері

   

09

ТЫ ЖЕТКІЛІКСІЗДІКТЕН ТУЫНДАЙТЫН АУРУ

 

*рахит

маразм

*бери-бери

*атеросклероз

квашиоркор

асқазан-ішек жолдарының ауруы

0

*!ПОЛИСАХАРИДТЕРГЕ ЖАТАДЫ

 

*глюкоза

*лактоза

*сахароза

*мальтоза

*+крахмал

*галактоза

*+гликоген

*+клетчатка

1

   

 

*эндогенді судың көзі

материал

*динамогенді энергия көзі

құрамына кіреді

майлардың жаңа көлемінің түзілуі

*+миозин және актин бұлшық еттері

ішек перисталтикасын белсендіреді

А және D витаминдерінің ерітушісі

112

ДЫҚ ТАМАҚТАНҒАНДА БАЙҚАЛАДЫ

 

+амин қышқылының дисбалансы

*+В12 витаминінің тапшылығы

*су алмасуының бұзылысы

йодтапшылықты жағдай

остеопороз

*кахексия

3

АНЫҚТАМАСЫ

 

ясы

азық-түліктердің қауіпсіздігі

ас қабылдау жиілігі мен уақыты

тердің үйлесімділігі

тердің үйлесімділігі

аралықтары

тылығы

қабылдау реттілігіне бөлу

4

*! ТАМАҚТАНУ КЕЛЕСІ ТАЛАПТАРДЫ САҚТАУДА ТИІМДІ БОЛЫП ЕСЕПТЕЛЕДІ

 

ялық құрамы организмнің ферментативті статусына сәйкес келу керек

калық құндылығы организмнің энергия шығынын жауып отыруы керек

*рационның энергетикалық құндылығы организмнің энергия шығынынан 10%-ға төмен болуы керек

   

* рационның энергетикалық құндылығы организмнің энергия шығынынан 15%-ға жоғары болуы керек

тек толыққұнды белоктан тұру керек

азық-түлік жоғары сапалы болуы керек

*тамақтану тәртібі 3 реттік болу керек

5

ТАБИҒИ ФРУКТОЗАНЫҢ АЗЫҚ-ТҮЛІК КӨЗДЕРІ

 

*+бал

нан

ет

сүт

балық

жармалар

жидектер

жемістер

6

*!АҚТАЛҒАН КҮРІШТІ ҰЗАҚ УАҚЫТ ПАЙДАЛАНҒАНДА ДАМИДЫ

 

ы

ы

*+бери-бери

*пеллагра

*подагра

*рахит

7

ҰЙЫМДАСТЫРЫЛҒАН ҰЖЫМНЫҢ НАҚТЫ ТАМАҚТАНУЫН БАҒАЛАЙТЫН НЕГІЗГІ ӘДІСТЕР

 

*сұрау

*өлшеу

*анкеталық

*кестелік — хронометраждық

*+есеп бойынша тағамды талдау

*+жайма мәзір бойынша талдау

8

*!ХАЛЫҚТЫҢ НАҚТЫ ТАМАҚТАНУЫН ЗЕРТТЕУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫНЫҢ БІРІ

 

*жеке

тық

ялық

ған

алық

калық

119

ТАМАҚТАНУДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІН ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ БОЛЫП ТАБЫЛАДЫ

 

нкеталық

*еске түсіру

тық

тік

иялық

сұрақ қою — өлшеу

0

ЖАНҰЯЛЫҚ НЕМЕСЕ ЖЕКЕ ТАМАҚТАНУДЫ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ БІРІ

 

дастархан мәзірі бойынша зерттеу

я

лабораториялық

сұрау-өлшеу

алық

ты

 

*

 

*!Негізгі алмасу, көмірсуға бай асты қабылдағанда, неше пайызға жоғарылайды (%)

 

*2-4%

*+4-7%

*10-14%

*20-25%

*30-45%

*!Негізгі алмасу, майға бай асты қабылдағанда, неше пайызға жоғарылайды (%)

 

*1-2%

*+4-14%

*20-25%

*30-35%

*45-50%

*!Организмде гликоген түзілу үшін тез және жеңіл қолданылатын көмірсу

 

*клетчатка

*+глюкоза

*крахмал

*лактоза

*пектин

Балалар тамақтануындағы жеңіл сіңірілетін көмірсулардың негізгі көзі

 

*+сүт

*соя

*асқабақ

*сары өрік

*қырыққабат

*!Бауырда көп мөлшерде кездесетін жануар текті көмірсу

 

*+гликоген

*фруктоза

*крахмал

*лактоза

*пектин

Линоль, линолен, арахидон қандай май қышқылдарына жатады

 

*+көпқанықпаған

*моноқаныққан

*тотықпаған

*баяу еритін

*қаныққан

*!Лецитин жататын биологиялық белсенді заттектер тобы

 

*белоктар

*стериндер

*+фосфолипидтер

*қаныққан май қышқылдары

*қанықпаған май қышқылдары

*!Зоостериндердің негізгі өкілі

 

*лецитин

*витамин

*ситостерин

*+холестерин

*сфингомиелин

*!Холестериннің тағамдық көзі

 

*саңырауқұлақ

*өсімдік майы

*+жұмыртқа

*қара нан

*жеміс

*!Организмде эндогенді судың қосымша көзі бола алатын және үнемді қолдануға ықпал ететін заттек

 

май

*белок

көмірсу

дәрумен

дық заттар

дердің негізгі өкілі

 

*лецитин

*витамин

*холестерин

*+ситостерин

*сфингомиелин

*!Асқазан ішек жолдарында ыдырамайтын және энергия көзі бола алмайтын көмірсу

 

*+клетчатка

*крахмал

*гликоген

*фруктоза

*лактоза

*!1грамм көмірсу қамтамасыз ететін энергия мөлшері

 

*+4 ккал

*5 ккал

*7 ккал

*10 ккал

*25 ккал

*!Қарапайым көмірсулар

 

*крахмал

   

*гликоген

*клетчатка

*пектиндік заттек

*!Күрделі көмірсулар

 

*+крахмал

*глюкоза

*фруктоза

*сахароза

*мальтоза

Моносахаридтерге жататын көмірсу

 

*лактоза

*крахмал

*сахароза

*гликоген

*+галактоза

*!Фруктозаның табиғи көздері

 

*ет

*сүт

*балық

жарма

жемістер мен жидектер

Дисахаридтерге жататын көмірсу

 

*фруктоза

*галактоза

*крахмал

*+лактоза

*глюкоза

Сахарозаның табиғи көздері

 

ет

сүт

балық

*жарма

*+бақша өнімдері және жемістер

*!Ас қабылдағанда, негізгі алмасудың көлемі 30-40% жоғарлататын тағамдық заттек

 

майлар

р

көмірсулар

дер

дық заттар

*!Организмге тағам арқылы холестерин көп мөлшерде түскен сайын, ол аз синтезделеді

 

*өкпеде

*асқазанда

*+бауырда

*көкбауырда

*ұйқы безінде

Дисахаридтерге жататын көмірсу

 

*+сахароза

*галактоза

*фруктоза

*крахмал

*глюкоза

*!Энергияға сиымдырақ тағамдық заттек

 

*аминқышқылы

*витамин

көмірсу

*белок

май

*!Кондитерлік өнімдерді және сусындар шығаруда қолданылатын көмірсу

 

*лактоза

*крахмал

*гликоген

*+фруктоза

*галактоза

Дән өнімдерінің тағамдық құндылығын қамтамасыз ететін көмірсу

 

*гликоген

*фруктоза

*галактоза

*+крахмал

*лактоза

Дән өнімдеріндегі құрамы аса жоғары көмірсу

 

*гликоген

*фруктоза

*галактоза

*лактоза

*+клетчатка

*!Көмірсу ауыр жеткіліксіздігінде дамиды

 

*+қанда глюкоза деңгейінің төмендеуі

*бауыр қызметінің нашарлауы

*сүйек түзілуінің бұзылуы

*артық дене салмағы

*терідегі өзгерістер

*!Адам организміне көмірсудің артық түсуінде байқалады

 

*тері өзгерістері

*+артық дене салмағы

*алиментарлық дистрофия

*сүйек түзілуінің бұзылуы

*дене салмағының төмендеуі

көмірсу

 

*+пектин

*сахароза

*фруктоза

*мальтоза

*лактоза

көмірсу

 

*+клетчатка

*сахароза

*фруктоза

*мальтоза

*лактоза

*!Холестеринді организмнен шығаруға ықпал ететін көмірсу

 

*+клетчатка

*сахароза

*фруктоза

*мальтоза

*лактоза

*!Пайдалы ішек микрофлорасын қалпына келтіруде маңызды рөл атқаратын көмірсу

 

*+целлюлоза

*сахароза

*фруктоза

*мальтоза

*лактоза

С витаминінің тағамда мүлде болмауы алып келеді

 

аға

ге

яға

аға

ке

*!Аскорбин қышқылының физиологиялық қызметі байланысты

 

*реттеуші қызметімен

*цистеиннен метионин түзілуіне қатысумен

*кальций мен фосфор теңгерімін ұстап тұрумен

*+тотығу-тотықсыздану реакцияларына қабілеттілігімен

*жүйке және бұлшық ет клеткаларының ферментативті емес рөлімен

авитаминозы аталады

 

*рахит

*анемия

*скорбут

*пеллагра

*+бери-бери

*!Рибофлавин жеткіліксіздігінің клиникалық белгілері

 

*қызыл иектің қанағыштығы

*+ангулярлы стоматит, хейлоз

*үдемелі жүрек жеткіліксіздігі

*мегалобласты анемияның дамуы

*дененің әр бөліктерінде ауру сезімі,тырысулар

*!РР витамині жеткіліксіздігінде дамиды

 

*цинга

*скорбут

*бери-бери

*+пеллагра

*ксерофтальмия

*!Фолий қышқылының негізгі тағамдық көздері

 

*+шпинат, салат жапырағы

*сүт және сұйық сүт өнімдері

*кептірілген және балауса итмұрын

*ашытылған қырыққабат, тәтті бұрыш

*цитрусты және тропикалық жеміс-жидектер

Тиаминнің негізгі тағамдық көздері

 

*итмұрын

*қара қарақат

*цитрустық жемістер

бұршақ тұқымдастар

*жылтыратылған күріш

*!Витаминдердің жалпы биологиялық қасиеті

 

*организмде қышқылды-сілтілі тепе-теңдікті реттейді

*+биохимиялық үрдістердің катализаторы

*сүйек тіндерінің қалыптасуына қатысады

*пластикалық қызмет атқарады

*су-тұз алмасуына қатысады

*!Холестерин көп мөлшерде синтезделеді

 

*теріде

*жыныс бездерінде

*+бауырда

*ащы ішекте

*бүйрек үсті безінің қыртысы

лиментарлық витамин жеткіліксіздігінің алдын-алу шаралары

 

*рационда жануар текті азық-түлік үлесін азайту

*+рационда көкөністер мен жемістерді молайту

*витамин препараттарын қолдану

*санитарлық ережелерді сақтау

*тамақтану тәртібін сақтау

3

Жануар майының құрамында кездеседі

 

*маргарин

*+зоостериндер

*ситостериндер

*фитостериндер

*β-ситостериндер

4

Өсімдік майларында кездеседі?

 

*маргарин

*зоостериндер

*β-зоостериндер

*+фитостериндер

*фосфостериндер

5

*! В6 витаминінің азық-түлік көздері

 

*сүт өнімдері

*пияз, жасыл пияз

*балық майы, консервілер

*+құрғақ сыра ашытқысы, арпа, жүгері

*кәді икрасы, шырғанақ майы, соя ұны

6

*! В12 витаминінің негізгі қасиеті

 

*вирусқа қарсы

*микробқа қарсы

*антидепрессивті

*+қан аздыққа қарсы әсері

*гистаминге қарсы әсер ететін

7

*!Фолий қышқылы жетіспегенде болатын көріністер

 

*+туа біткен дамудың бұзылуы және жаңа туылған балалардың ақаумен туылуы

*көздің шырышты қабатының құрғауы

*көздің көруінің нашарлауы

*тауық соқырлығы

*терінің құрғауы

*!Рибофлавиннің маңызды қызметі

   

*+өсу процесіне қатысады

*қан ұю процесіне қатысады

*түнгі көргіштікке әсер етеді

*қышқылдыққа қарсы қасиетке ие

*жасушаның тыны салу үрдісіне қатысады

 

 

*2*90*5*

 

*!Ересек адам үшін аскорбин қышқылының тәуліктік қажеттілігі (мг)

 

*1-3

*5-10

*20-30

*50-60

*+70-80

   

 

*алма қышқылы

*лимон қышқылы

*+фолий қышқылы

*пантотен қышқылы

*аскорбин қышқылы

*!С витаминінің негізгі көзі болып табылатын азық-түліктер

 

*нан-бөлке өнімдері

*макарон өнімдері

*ет өнімдері

*+қарақат

*балық

*!Адам ағзасында синтезделмейтін витамин

   

*+аскорбин қышқылы

*пантотен қышқылы

*рибофлавин

*тиамин

*биотин

*!Бұлшық ет әлсіздігі, жаяу жүргенде аяқтың ауыруымен өтетін витамин жеткіліксіздігі байланысты

   

*аскорбин қышқылымен

*рибофлавинмен

*пиридоксинмен

*+тиаминмен

*ретинолмен

ы дамитын жағдай

   

тиімді тамақтануда

тамақтану режимін ұстанбағанда

ұзақ уақыт ақталған күрішті тұтынғанда

көмірсудің тамақ рационында қиын сіңірілуінде

көп қанықпаған май қышқылдарының қарқынды түсуінде

*!Витамин жеткіліксіздігінің ең айқын және ауыр түрі

 

*гипоавитаминоз

*+авитаминоз

*квашиоркор

*бери-бери

*маразм

*!Витаминдердің жіктелу негізі

 

*суда ерімеуімен

*спиртте еруімен

*+суда және майда ерігіштігі

*витаминдердің басқа тағамдық заттектермен байланысы

*жасушаның құрылымдық элементінің түзілуіне қатысуы

*!Бірнеше глистті инвазияда қай витаминнің тапшылығы байқалады

 

қышқылы

қышқылы

і

*тиамин

*биотин

*!Лецитин, кефалин, сфингомиелин жатады

 

*көп қанықпаған май қышқылдарына

*қаныққан май қышқылдарына

*амин қышқылдарына

*+фосфолипидтерге

*полисахаридтерге

*!Тіс тазалауда қызыл иектің қанауына алып келетін витамин жеткіліксіздігі кездеседі

 

*РР

*+С

*В 1

*В 6

*!Түнгі көргіштікті жақсартатын және түс ажыратуды жоғарылататын витаминге жатады

 

*аскорбин қышқылы

*фолий қышқылы

*+рибофлавин

*кальцеферол

*тиамин

1

*!С витамині жетіспегенде болатын көріністер

 

*+темірдің ағзаға сіңуінің бұзылуы

*сүйектің сынғыштығы

*көз көруінің төмендеуі

*бери-бери

*рахит

2

*!Рибофлавин көп кездесетін азық-түліктер

 

*күріш

*қоян еті

*тауық еті

*құлпынай

*+сиыр бауыры

3

ялық құрамы

 

май қышқылдарының жиынтығы

жәнемай қышқылдарының жиынтығы

тердің жиынтығы

*қаныққан және көп қанықпаған май қышқылдарының жиынтығы

*глицерин және көп қанықпаған май қышқылдарының жиынтығы

4

*!В1 витаминінің азық-түлік көздері

 

*қарлыған

*тауық еті

*шошқа еті

*мүкжидек

*+жармалар

5

*!Тиаминнің негізгі азық-түлік көздері

 

*+ірі тартылған бидай ұны

*тауық және қоян еті

*қарлыған

*шошқа еті

*мүкжидек

6

нің жетіспеушілігі

 

*биотин

*+В12

*В6

*В1

*В9

7

*!Хейлоз туындайтын витаминнің жетіспеушілігі

 

*В1

*В6

*В9

*+В2

*В12

8

Холестеринді организмнен шығаратын зат

 

*+клетчатка

*гликоген

*сахароза

*глюкоза

*лактоза

9

Сүтте болатын сүт қанты

 

*пектин

*+лактоза

*сахароза

*глюкоза

*фруктоза

0

*!Жоғары калориялы тағамдармен қоса, қантты көп пайдаланғанда дамитын ауру

 

*анемия

*гастрит

*арықтау

*+семіздік

*пиелонефрит

1

*!Рибофлавиннің негізгі қасиеттері

 

*фосфордың сіңуіне қажет

*кальцийдің сіңуіне қажет

*+өсу процестеріне қатысады

*өкпе қатерлі ісігінің даму қаупін төмендетеді

*майлар мен көмірсулардың алмасуына қатысады

2

*!В12 витаминінің негізгі қызметтері

 

*жүйке және бұлшық ет жүйесіне, тері қабаттарының және асқазан-жолдарының жағдайына маңызды

*+қан түзуге және жүйке талшықтарының дұрыс дамуына қажет

*өкпе қатерлі ісігінің даму қаупін төмендетеді

*фосфор және кальцийдің сіңуіне қажет

*түстерді ажырату үшін қажет

3

*!Түбіртамырдың (хрен) құрамында көп кездесетін витамин

 

*+С

*рибофлавин

4

*!Қан түзуге және жүйке талшықтарының дұрыс дамуына қажет

 

*витамин Е

*витамин Д

*витамин В6

*витамин В1

*+витамин В12

5

Түстерді ажырату үшін қажет

 

*+витамин В2

*витамин В1

*витамин Е

*витамин Д

*витамин К

6

Моносахаридтерге жатады

 

*+глюкоза, фруктоза, галактоза

*глюкоза, сахароза, галактоза

*галактоза, лактоза, мальтоза

*глюкоза, фруктоза, сахароза

*сахароза, лактоза, мальтоза

7

*!Лецитин, биологиялық белсенді заттар тобына кіреді

 

*стериндер

*+фосфолипидтер

*амин қышқылдары

*қаныққан май қышқылдары

*қанықпаған май қышқылдары

8

*!Күрделі көмірсуларға жатады

 

*+крахмал, гликоген, пектиндік заттар, клетчатка

*крахмал, глюкоза, пектиндік заттар, клетчатка

*гликоген, пектиндік заттар, клетчатка

*крахмал, пектиндік заттар, клетчатка

*галактоза, лактоза, мальтоза

199

*!Лактозаның көзі

 

*+сүт және сүт өнімдері

*көкөністер

*жармалар

*жемістер

*ет

0

*!Адамның тамақтануында дисахаридтердің ішінде маңызды орын алатыны

 

*+сахароза

*глюкоза

*фруктоза

*галактоза

*клетчатка

1

Көп қанықпаған май қышқылдарының көзі

 

ет

*сүт

*жармалар

*көкөністер

*+өсімдік майлары

2

*!С витамині жеткіліксіздігінің клиникалық көріністері

 

*іш қату

*ұйқысыздық

*ақшам соқырлық

*ангулярлы стоматит

*+қызыл иектің қабынуы және көгеруі

3

*!В2 витамині жеткіліксіздігінің клиникалық көріністері

 

*қызыл иектің қабынуы және көгеруі

*+хейлоз, ангулярлы стоматит

*ақшам соқырлық

*ұйқысыздық

*іштің қатуы

4

*!РР витамині жеткіліксіздігінің клиникалық көріністері

 

* қызыл иектің қабынуы және көгеруі

*+неврастениялық синдром

*ангулярлы стоматит

*ақшам соқырлық

*іштің қатуы

5

*!Рибофлавиннің азық-түлік көздері

 

*қара өрік, фасоль, қырыққабат

*ақжелек, шпинат, аскөк

*+жұмыртқа, ірімшік, сүт

*қарбыз, қауын, асқабақ

*пияз, лимон, жүзім

6

*!Биотиннің тағам көздері

 

*қара өрік, фасоль, қырыққабат

*жұмыртқа, ірімшік, сүт

*ақжелек, шпинат, аскөк

*пияз, лимон, жүзім

*+сиыр бауыры, соя, тауық жұмыртқасының сары уызы

7

*!Үйлесімді тамақтанудық анықтамасы

 

*бұл дені сау адамның, жасы, жынысы, еңбек түрі, климаты және басқа да факторларды ескере отырып, физиологиялық толық құнды тамақтануы

*энергетикалық, пластикалық және организмнің басқа да қажеттіліктерін қанағаттандыратын, зат алмасудың қажетті деңгейін қамтамасыз ететін тамақтану

*бұл жедел және созылмалы аурулары бар адамдарға емдік-профилактикалық мақсатта арнайы тағам рациондары мен тамақтану тәртібін қолдану

*бұл тамақтанудың негізі, өсімдік текті өнімдерді ғана пайдаланып, жануар текті өнімдерді шектеп немесе мүлдем пайдаланбау болып табылады

*+организмде максималді өзінің пайдалы биологиялық әсерін көрсететін, тағамдық және биологиялық белсенді заттардың оптималді арақатынасын қамтамасыз ететін тамақтану

8

Жалпы май мөлшерінен жануар текті май мөлшерінің пайызы

 

*30%

*40%

*50%

*60%

*+70%

9

Полисахаридтерге жатады

 

*+клетчатка

*галактоза

*фруктоза

*сахароза

*лактоза

0

*!Витамин жетіспеушілігінде болатын клиникалық көріністер: ерін, мұрын, құлақ, тырнақтың көгеруі; қызыл иектің қанағыштығы; терінің бозарып, құрғауы, гипотермия.

 

*+С

*В1

*В2

*РР

1

*!Витамин жетіспеушілігінде болатын клиникалық көріністер: тез психикалық және физикалық шаршау; тәбеттің жоғалуы, іш қату, бұлшық еттің әлсіздігі; аяқтағы ауру сезімі және жүргенде тез шаршау; аяқ бұлшық еттерін саусақпен басып қарағанда, ауру сезімі байқалады; парестезия және гиперестезия; ентігу.

 

*+В1

*В2

*РР

2

*!Тіндік тыныс алуды жақсартады, тіндерді оттегімен қамтамасыз етілуін жоғарлатады, бұлшық еттердегі креатиннің синтезін жоғарлатуға қатысады

 

*пиридоксин

*рибофлавин

*никотинамид

*цианкобаламин

*+пангам қышқылы

3

*!Өсімдік текті өнімдерді ғана пайдаланып, жануар текті өнімдерді шектеп немесе мүлдем пайдаланбау болып табылатын тамақтану

 

*тиімді тамақтану

*дұрыс тамақтану

*жасанды тамақтану

*үйлесімді тамақтану

*+вегетариандық тамақтану

4

*!Энергетикалық, пластикалық және организмнің басқа да қажеттіліктерін қанағаттандыратын, зат алмасудың қажетті деңгейін қамтамасыз ететін тамақтану

 

*вегетариандық тамақтану

*үйлесімді тамақтану

*+тиімді тамақтану

*жасанды тамақтану

*дұрыс тамақтану

5

*!Организмде максималді өзінің пайдалы биологиялық әсерін көрсететін, тағамдық және биологиялық белсенді заттардың оптималді арақатынасын қамтамасыз ететін тамақтану

 

*+үйлесімді тамақтану

*вегетариандық тамақтану

*тиімді тамақтану

*жасанды тамақтану

*дұрыс тамақтану

6

*!Вегетариандық тамақтану дегеніміз

 

*бұл дені сау адамның, жасы, жынысы, еңбек түрі, климаты және басқа да факторларды ескере отырып, физиологиялық толық құнды тамақтануы

*энергетикалық, пластикалық және организмнің басқа да қажеттіліктерін қанағаттандыратын, зат алмасудың қажетті деңгейін қамтамасыз ететін тамақтану

*бұл жедел және созылмалы аурулары бар адамдарға емдік-профилактикалық мақсатта арнайы тағам рациондары мен тамақтану тәртібін қолдану

*+бұл тамақтанудың негізі, өсімдік текті өнімдерді ғана пайдаланып, жануар текті өнімдерді шектеп немесе мүлдем пайдаланбау болып табылады

*организмде максималді өзінің пайдалы биологиялық әсерін көрсететін, тағамдық және биологиялық белсенді заттардың оптималді арақатынасын қамтамасыз ететін тамақтану

 

Тағамдық заттектер және олардың адамның тамақтануындағы маңызы*4*45*3*

 

*!КӨПҚАНЫҚПАҒАН МАЙ ҚЫШҚЫЛДАРЫНА ЖАТАДЫ

 

*+арахидон

*миристин

*+линолен

*стеарин

ь

*каприл

*лаурин

*олеин

*!ЖАНУАР ӨНІМДЕРІНДЕ КЕЗДЕСЕТІН КӨМІРСУЛАР

 

*пектин

*крахмал

*сахароза

*+лактоза

*галактоза

*+гликоген

*!МОНОСАХАРИДТЕРГЕ ЖАТАДЫ

 

*пектин

*лактоза

*крахмал

*сахароза

*гликоген

*+глюкоза

*+фруктоза

*+галактоза

ИСАХАРИДТЕРГЕ ЖАТАДЫ

*+лактоза

*фруктоза

*галактоза

*гликоген

*+сахароза

*протопектин

ОЛИСАХАРИДТЕРГЕ ЖАТАДЫ

 

*лактоза

*глюкоза

*сахароза

*мальтоза

*галактоза

*+крахмал

*+гликоген

*+клетчатка

*!ФРУКТОЗАНЫҢ ТАБИҒИ КӨЗДЕРІ БОЛЫП ТАБЫЛАТЫН АЗЫҚ-ТҮЛІКТЕР

 

ет

сүт

нан

бал

балық

жарма

жидектер

жемістер

МАЙДА ЕРИТІН ВИТАМИНДЕРГЕ ЖАТАДЫ

 

*+кальциферол

*рибофлавин

*+токоферол

*+ретинол

*фолацин

*тиамин

*ниацин

иотин

*!ВИТАМИНДЕРДІҢ АЛИМЕНТАРЛЫҚ ЖЕТКІЛІКСІЗДІГІНІҢ СЕБЕПТЕРІНЕ ЖАТАДЫ

 

*тиімсіз химиотерапия

*асқазан-ішек жолдарының аурулары

факторлардың әсері

*+тәуліктік тамақтану рационында витаминдер мөлшерінің төмен болуы

*+азық-түлік құрамында болатын витаминге қарсы факторлардың әсері

*витаминдердің сіңуінде ферменттік механизмдердің туа біткен ақаулары

*!ПАНТОТЕН ҚЫШҚЫЛЫНЫҢ АСА ЖОҒАРЫ МӨЛШЕРІМЕН ЕРЕКШЕЛЕНЕТІН АЗЫҚ-ТҮЛІКТЕР

 

*сүт

*жемістер

*жидектер

   

*шырындар

   

*!С ВИТАМИНІНІҢ МӨЛШЕРІ АСА ЖОҒАРЫ АЗЫҚ-ТҮЛІКТЕР

 

*нан және нан өнімдері

*макарон өнімдері

*+қара қарақат

*өсімдік майы

*+итмұрын

*ет өнімдері

*!ФОЛИЙ ҚЫШҚЫЛЫНЫҢ НЕГІЗГІ ТАҒАМДЫҚ КӨЗДЕРІ

 

*+шпинат жапырағы

*шұжық өнімдері

*аспаздық май

*ұн өнімдері

*+ақжелек

*балық

8

АРА БАЛЫНЫҢ ҚҰРАМЫ

 

*+глюкоза

*+фруктоза

*лактоза

*клетчатка

*пектин

*крахмал

29

АСКОРБИН ҚЫШҚЫЛЫНЫҢ ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ РӨЛІ

 

*+қантамырларын, тері мен сүйек тінін сау күйде ұстайды

*+төтемелікті және ағзаның қорғаныс күштерін нығайтады

*көздің жарық пен түсті қабылдауын қамтамасыз етеді

*кальций мен фосфордың сіңуіне қажет

*иммундық жүйені қолдайды

*+темірдің сіңуін жақсартады

*өкпе ісігінің қаупін төмендетеді

*өсуге қажет

0

*!В12 ВИТАМИНІ КӨП КЕЗДЕСЕДІ

 

*жүгері майы

*сары май

*сүт

*+бауыр

*+бүйрек

*айран

*қарбыз

*+ет

1

*!КҮРДЕЛІ КӨМІРСУЛАРҒА ЖАТАДЫ

 

*+крахмал, гликоген

*+пектиндік заттар, клетчатка

*крахмал, глюкоза, пектиндік заттар, клетчатка

*гликоген, пектиндік заттар, клетчатка

*крахмал, пектиндік заттар, лактоза

*галактоза, лактоза, мальтоза

2

*!ӨСІМДІК ТЕКТІ МАЙЛАРДЫҢ ҚҰРАМЫНДА КӨП МӨЛШЕРДЕ КЕЗДЕСЕДІ

 

*маргарин

*зоостериндер

*+фитостериндер

*холестерин

*фосфостериндер

*+фосфолипидтер

3

ТЕРГЕ ЖАТАДЫ

 

*холин

*+кефалин

*+лецитин

*изолейцин

*холестерин

*пиридоксин

4

*!ТИАМИН КӨП КЕЗДЕСЕДІ

 

*+ құрғақ ашытқылар (сыра және аспаздық)

*+қарақұмық

*+сұлы

*қызанақ

*кәді

*қияр

*асқабақ

*кофе

5

*!ЦЕЛЛЮЛОЗАНЫҢ ҚАСИЕТТЕРІ

 

*тез ериді

*жеңіл сіңіріледі

*ішекте газ түзілуіне әкеледі

*асқазанның қышқылдылық деңгейін төмендетеді

*+ішектің жиырылғыштық қызметін арттырады

*+ішектің пайдалы микрофлорасын қалыпты дамуына жағдай жасайды

6

*!ФОСФОЛИПИДТЕРДІҢ ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ МАҢЫЗЫ

 

*+липотропты қасиетке ие

*+холестерин алмасуын реттейді

*түнде көруге бейімделуді жоғарлатады

*организмнің су-тұз балансын қалыптандырады

*ішектің жиырылғыштық қызметін арттырады

*ішектің пайдалы микрофлорасын қалыпты дамуына жағдай жасайды

7

*!ҚҰРАМЫНДА ХОЛЕСТЕРИН МӨЛШЕРІ ЖОҒАРЫ АЗЫҚ-ТҮЛІКТЕР

 

*сүт

*сүзбе

*зәйтүн майы

*+ірімшік

*көкөністер

*+жұмыртқа

*өсімдік майы

*+қара уылдырық

8

   

 

   

*+лецитин

*минералды заттар

*қаныққан май қышқылдары

*+көп қанықпаған май қышқылдары

*алмастырылмайтын амин қышқылдары

39

ВИТАМИНІ КӨП КЕЗДЕСЕДІ

 

*қызыл бұрыш

*+ашытқы

*+бауыр

*қияр

*шай

*кофе

0

*!ЖАНУАР МАЙЛАРЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ҚАТТЫ ҚАНЫҚҚАН МАЙ ҚЫШҚЫЛДАРЫ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТЕДІ

 

жоғарғы температуда балқуы

төменгі температуда балқуы

*биологиялық құндылығы

*тағамдық құндылығы

*+баяу балқуы

*қуаттылығы

 

*

 

#241

көмірсу көзі болатын азық-түлік

 

дән

тәтті өнімдер

шошқа еті

ақ нан

қант

#242

*!Қауіпті еңбек жағдайлары бар өндірісте емдік және профилактикалық мақсата пайдаланылатын көмірсу

 

*+пектин

*сахароза

*фруктоза

*мальтоза

*лактоза

3

*!Д витаминінің жеткіліксіздігінде дамиды

 

*цинга

*+рахит

*пеллагра

*бери-бери

*ксерофтальмия

#244

 

тардың артық түсуі

дердің артық түсуі

жеткіліксіз түсуінен

витаминдердің жеткіліксіз түсуінен

көмірсулардың жеткіліксіз түсуінен

5

*!Эпителий тіндерінің жағдайы, өсу процестері және қаңқаның қалыптасуы, түнде көздің көру жағдайына әсер ететін витамин

 

і

і

і

і

і

6

көп кездесетін азық-түлік

 

алмада

*+сәбізде

*жүзімде

*бұршақта

*құс етінде

7

*! Кальций және фосфор тұздарының ішекте сіңуін қалыпқа келтіретін, сүйектерде кальций фосфатының шоғырлануын қамтамасыз ететін витамин

 

і

і

і

і

і

8

рпақ өрбіту қызметіне әсер ететін витамин

 

і

і

і

і

і

9

*!Аскорбин қышқылының физиологиялық қызметі байланысты

 

*реттеуші қызметімен

*цистеиннен метионин түзілуіне қатысумен

*кальций мен фосфор теңгерімін ұстап тұрумен

*+тотығу-тотықсыздану реакцияларына қабілеттілігімен

*жүйке және бұлшық ет клеткаларының ферментативті емес рөлімен

50

витамин

 

1

*+К

12

51

*!Рахит көріністерінің бірі

 

*көру анализаторының қараңғыға бейімделу уақытын төмендету

*+қаңқаның дұрыс дамымауы мен деформациясы

*организмнің иммунореактивтілігінің төмендеуі

*қорғаныс-бейімделу механизмдерінің әлсіреуі

* гепатобилиарлы жүйенің зақымдалуы

#252

 

*алма

ұршақ тұқымдастар

бауыр

өсімдік майы

дәнді-дақылдар

3

*!Витаминдердің жалпы биологиялық қасиеті

 

*организмде қышқылды-сілтілі тепе-теңдікті реттейді

*сүйек тіндерінің қалыптасуына қатысады

*+биохимиялық үрдістердің катализаторы

*пластикалық қызмет атқарады

*су-тұз алмасуына қатысады

4

*!Токоферолдың биологиялық ролі

 

*протромбин өңдірілуін ынталандырады

*+жыныс бездерінің қызметін реттейді

*көру қабілетінің қызметін реттейді

*сүйек түзу үрдісіне қатысады

*көмірсу алмасуына қатысады

5

інің азық-түлік көздері

 

*алма, алмұрт

*картоп, сәбіз

күріш, қарақұмық

*+балық майы, жұмыртқа

*шпинат, салат жапырақтары

6

сы

 

жүрек

*+бауыр

бүйрек

*ұйқы безі

*ішек қабырғалары

7

інің жеткіліксіздігінің ауыр түрінде зақымдалады

 

сүйек

жүрек

бауыр

*+көздің мөлдір қабаты

*бұлшық еттің жиырылуы

8

інің азық-түлік көзі

 

ет өнімдері

өсімдік майы

көкөніс-жемістер

нан-бөлке өнімдері

9

витамин

 

*холин

*тиамин

*+токоферол

*рибофлавин

*пиридоксин

60

витаминоз

 

*пилонефрит

*миокардит

*стоматит

*гастрит

*+рахит

61

інің жетіспеушілігінің көріністері

 

*тері бөртпесі (безеу)

*көздің көруінің нашарлауы

*көмекей және қызыл иек қабынуы

көздің мөлдір қабатының бұзылысы

*+сүйектердің жұмсаруы және деформациялануы

62

*!К витаминінің физиологиялық мәні

 

*бұлшық ет жүйесін қалыпқа келтіреді

*ұрпақ өрбіту қызметіне әсер етеді

*инсулиннің бөлінуін арттырады

*+қанның ұю процесіне қатысады

*өттің бөлінуін қамтамасыз етеді

3

*!Сілтілі сипаттағы минералдық элемент

 

*+магний

*фосфор

*күкірт

*хлор

*мыс

4

Қышқылдық сипаттағы минералдық элемент

 

*калий

*натрий

*магний

*кальций

*+фосфор

5

микроэлемент

 

күкірт

*хлор

*фосфор

*+кальций

*марганец

6

*!Фосфордың аса жоғары мөлшері кездесетін азық-түлік

 

*+балық, ірімшік, бұршақ

*кондитерлік өнімдер

*картоп, қырыққабат

*қияр, қызанақ

*алма

7

изиологиялық қызметі

 

*өт бөлінуін жоғарылатады

*қан ұюы үрдісіне әсер етеді

*гемоглобин синтезіне қатысады

*+кальций алмасуымен тығыз байланысты

*ішек жиырылғыштығын ынталандырады

8

*!Калийдің жоғары мөлшері кездесетін азық-түлік

 

*+кептірілген жемістер,жеміс-жидектер

*қант, рафинадталған қант

*майдағы балық консерві

*кондитерлік өнімдер

*өсімдік майы

*!Организмнің калийге қажеттілігін қамтамасыз ететін азық-түлік

 

*күріш жармасы

*өсімдік майы

*бұршақтар

*+картоп

*қант

0

*!Темірге бай азық-түлік

 

*кондитерлік өнім

*голланд ірімшігі

*өсімдік майы

артоп

*+бауыр

271

*!Темірдің сіңімділігін қиындататын азық-түлік

 

*+дән өнімдері

*көкөністер

*жемістер

*балық

*ет

азық-түлік

   

*кондитерлік

*+сүт өнімдері

*көкөністер

*ет өнімдері

*соя

Эндемиялық аурумен байланысты микроэлемент

 

*кальций

*магний

*фосфор

*+йод

күкірт

иомикроэлемент

 

*натрий

темір

*фосфор

*магний

*стронций

5

итамин

 

*+К

6

қтамасы

 

тер

ларына қатысатын, төмен жасушалы органикалық емес қосылыстар

калық қосылыстар

калық қосылыстар

калық емес қосылыстар

7

   

 

тердің сіңуін қамтамасыз етеді

*зат алмасуды қалыпқы келтіреді

*қан қысымын жоғарлатады

*+ОЖЖ белсендіреді

*ЖСЖ жиілетеді

8

ында шектейтін тағамдық заттар

 

тар

майлар

көмірсулар

дер

дық заттар

9

Қарт адамдардың тамақтануында құрамында жануар майы бар төмендегі азық-түліктердің аса тиімдісі

 

*жануарлар еті

*+сүт өнімдері

*кондитерлік өнімдер

*жануарлардың сорпалық өнімдер

*жұмыртқа және жұмыртқа өнімдері

80

*!Қарт адамдардың тамақтануына қойылатын талаптар

 

*рационның энергетикалық құндылығының жоғары болуы

*жеңіл сіңірілетін көмірсуларды пайдалануды жоғарлату

табиғи склерозға қарсы заттармен байыту

*міндетті түрде жануар текті майларды пайдалану

*рационға етті көп мөлшерде енгізу

1

*!Қарт адамдардың тамақтануында майлардың артық түсуі әкеледі

 

*мутагенді әсер етеді

*+атеросклероз дамиды

*ЖҚЖ оңтайлы әсер етеді

*зат алмасуды белсендіреді

*организмнің жалпы жағдайын жақсартады

82

*!Балалардың тамақтануының ерекшеліктері

 

*майларға қажеттіліктің жоғарлауы

*+белоктарға қажеттіліктің жоғарлауы

*липотропты заттарға қажеттіліктің жоғарлауы

*қарапайым көмірсуларға қажеттіліктің жоғарлауы

*атеросклерозға қарсы заттарға қажеттіліктің жоғарлауы

3

Анардың қасиеті

 

ктік белсенділікке ие

*+қан түзуді белсендіреді

қан тоқтатушы әсер

*қан түзуді тежейді

*ОЖЖ тежейді

4

*!Бананда көп мөлшерде кездесетін минералдық элемент

 

*йод

й

*фосфор

й

ц

5

бұл

 

түйенің сүтін ұйыту арқылы дайындалатын, ашыған сүт өнімі

қойдың сүтін ұйыту арқылы дайындалатын, ашыған сүт өнімі

сиыр сүтін ұйыту арқылы дайындалатын, ашыған сүт өнімі

бие сүтінұйыту арқылы дайындалатын, ашыған сүт өнімі

атордан өткізілген сүт

6

Ашыған сүт өнімі – қымыз дайындалады

 

*+бие сүтін ұйыту арқылы

*сиыр сүтін ұйыту арқылы

*қойдың сүтін ұйыту арқылы

*түйенің сүтін ұйыту арқылы

*сүтті сепаратордан өткізу арқылы

7

*!Ашыған сүт өнімі – айранды алу жолы

 

*сүтті сепаратордан өткізу арқылы

*түйенің сүтін ұйыту арқылы

*қойдың сүтін ұйыту арқылы

*+сиыр сүтін ұйыту арқылы

*бие сүтін ұйыту арқылы

8

   

 

ет

тұз

бұршақ

жемістер

қарақұмық

 

*

 

#289

*!Еңбек қарқындылығы бойынша өндіріс жұмысшыларының энергия шығыны толығымен автоматтандырылған кезде жататын тобы

 

*еңбек ауырлығы орташа

*ауыр физикалық еңбекпен айналысатындар

*жеңіл физикалық еңбекпен айналысатындар

*аса ауыр физикалық еңбекпен айналысатындар

*+ақыл-ой еңбегімен айналысатын жұмысшылар

290

   

 

*флюороз

тіс жегі

ауруы

і

*алиментарлық-токсикалық алейкия

1

*!«Денсаулықтың» анықтамасы

 

*+бұл аурулар мен физикалық ақаулардың мүлдем болмауы ғана емес, сонымен қатар физикалық, рухани (психикалық) және әлеуметтік қолайлылық

*ортаның жағдайларының өзгерісіне организмнің бейімделу қабілеті

белсенді өмір салтын ұстанатын, адам организмнің жағдайы

*бұл аурулар мен физикалық ақаулардың мүлдем болмауы

*түрлі патологиялық процестердің мүлдем болмауы

2

*!Теміртапшылықты анемияның себептері

 

*тұқым қуалайтын фактор

*+айтарлықтай қан кетулер

*жарамлардың жеткіліксіз түсуі

*кальцийдің көп мөлшерде түсуі

*тағам рационында витаминдердің көп мөлшерде түсуі

3

*!Рационына Д витаминінің қосымша мөлшерін қосу қажет

 

аспаздар

дер

емізетін аналар

ана сүтімен қоректенетін балалар

қоғамдық тамақтандыру орындарында істейтін қызметкерлер

4

итамин

 

*тиамин

*+ретинол

*токоферол

ь қышқылы

қышқылы

5

жеткіліксіздігінен туындайды

 

*марганец

*кобальт

*фтор

ыс

*+йод

6

*!Адам тамақтануында кальцийдің негізгі көзі болып табылады

 

*нан

*алма

*+сүзбе

*шпинат

*тауық жұмыртқасы

7

*!Магний көп кездесетін азық-түліктер

 

*сүт

*сүзбе

*балық

*+қарақұмық

*балауса көкөністер

8

*!Натрийдің азық-түлік көздері

 

нт

асы

дәмдеуіштер

і

қышқылы

9

элемент

 

күкірт

*+хлор

*фосфор

темір

*натрий

300

*!Д витаминінің қосымша мөлшері қажет

 

*ақыл-ой еңбегімен айналысатын адамдарға

*азық-түлік тауарларын сатушыларға

*ауыр жүк транспорттарының жүргізушілеріне

*+жер астында жұмыс істейтін жұмысшыларға

*еңбек ауырлығы орташа жұмысшыларға

301

*!Қарт адамдардың тамақтануында кальцийдің ерекше маңызы

 

*+сүйектің қатаюы үшін қажет

*антиспастикалық және тамыр кеңейткіш әсер етеді

*ішек жиырылғыштығын және өт бөлінуін баяулатады

*қарттар организмінде темірдің сіңуін ынталандырады

*организмнен су мен натрий хлоридінің шығуын жоғарылатады

2

*!Ақыл-ой еңбегімен айналысатын адамдардың тамақтануының негізгі ұстанымдары

 

*цитрустарды шектеу

*қанттың үлесін ұлғайту

*тамақтануды минималді шектеу

*рационда сұйықтықтың үлесін ұлғайту

*+рационда липотропты заттарды ұлғайту

3

*!Балалар рационында жануар текті белоктардың анық жетіспеушілігінде дамитын аурулар

 

*цинга

*семіздік

*қант диабеті

вашиоркор

*алиментарлық дистрофия

4

*!Тағамдық заттектер мен энергияға қажеттілік мөлшерін анықтайтын факторлар

 

*еңбек қызметінің сипаты мен түрлері

*+жынысы, жасы және еңбек сипаты

*алмасу үрдістерінің қарқындылығы

*сыртқы орта факторларының әсері

*кәсіптік патологияның болуы

5

*!Жаңа туылған және мектепке дейінгі балалардың белок-энергетикалық жеткіліксіздігінің көріністері

 

*пелагра

*атеросклероз

*+квашиоркор

*қант диабеті

*зәр шығару жүйесінің аурулары

6

*!Халықтың тамақтануын зерттеу бағыттары

 

*+экономикалық және медициналық

*зертханалық және биохимиялық

*индивидуальды және топтық

тік

калық

7

*!Нақты тамақтануды зерттеуде сұрау-өлшеу әдісі нәтижесінің тиімділігі байланысты

 

дұрыс емес тамақтанумен байланысты ауруларды жоюға бағытталған шаралар

*жанұялардың табысы мен шығысына ұқыпты есеп жүргізуге

*зерттеу жүргізу уақытына (таңғы, түскі, кешкі зерттеулер)

+зерттелінетін жанұялардың санына, дұрыс таңдалуына

*анкетаға кіретін сұрақтардың дұрыстығына

8

*!Қарт адамдардың тағам рационыныан қарапайым көмірсуларды азайтудың негізі болып табылады

 

*+ішектің пайдалы микрофлорасына керісінше әсер етеді

*организмге аллергиялық әсер етеді

*витаминдердің көп шығындалуын талап етеді

*ферменттердің белсенділігін төмендетеді

*тәбеттің реттелуіне әсер етеді

9

*! Қарт адамдардың тамақтануындағы С витаминінің маңызы

 

*сүйек тінінің қалыптасуына қатысады

*шаш және тырнақтың жағдайын жақсартады

*белок алмасуын қалыпты ұстауға қатысады

*минералдық заттардың алмасуын тұрақтандырады

*+организмнің реактивтілігін жоғарлатады және қорғаныш механизмдерін нығайтады

0

*!Қарт адамдардың тамақтануындағы магнийдің маңызы

 

калық және қан тамырларын кеңейткіш әсер көрсетеді

тің шығуын жоғарлатады

соғысын күшейтеді

*шаш және тырнақтың жағдайын жақсартады

қан түзуді белсендіреді

11

*!Халықтың нақты тамақтануы жағдайына байланысты тамақтану статусының түрлері

 

*оңтайлы, артық

*оңтайлы, оң, теріс

*қолайлы, қолайсыз

*оңтайлы, жеткіліксіз

*+мөлшерлі, артық, жеткіліксіз

2

• !Темірдің сіңірілуін тежейді

 

*аскорбин қышқылы

, сүт, кофе

итмұрын қайнатпасы

қымыз

лимон

3

асының денсаулық сақтау жүйесіндегі заң шығару негізделеді

 

ясы

*+«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі» кодексі

алықаралық келісім ережелерін ескере отырып

акт

інің жарлығы және ҚР Үкіметінің қаулысы

4

Ауыл шаруашылық еңбегінің ерекшеліктері

 

яның әсері

калық еңбек

аның әсері

*атмосфералық қысымның әсері бар жұмыс

*+жылдың мезгіліне байланысты, еңбек ауырлығының дұрыс емес бөлінуі

5

*!Құрамында холестерині көп азық-түлік

 

*шошқа майы

*+тауық жұмыртқасы

*құс еті

*майлы сүзбе

*сары май

6

*!Темірдің сіңірілуін жоғарлататын микронутриент

 

*липой қышқылы

*+аскорбин қышқылы

*пангам қышқылы

*рибофлавин

*холин

7

*!Минералдық заттектердің негізгі қызметіне жатады

 

*май алмасуына қатысады

*каталитикалық белсенділік

*ағзадағы жылу алмасуға қатысады

*ішек микрофлорасын қалыптандырады

*+қышқылды-сілтілі тепе-теңдікті ұстап тұрады

8

*!Ағзадағы кальцийдің маңызды рөлі

 

*өт бөлінуін жоғарылатады

*гемоглобин синтезіне қатысады

*+сүйек тінінің қалыптасуына қатысады

*ішек перистальтикасын ынталандырады

*антиспастикалық және тамыр кеңейткіш әсер көрсетеді

9

*!Магнийдің адам ағзасындағы атқаратын қызметі

 

*+антиспастикалық және тамыр кеңейткіш әсер көрсетеді

*жүйке-бұлшықет қозғыштығын қадағалайды

*сүйек тінінің қалыптасуына қатысады

* гемоглобин синтезіне қатысады

*қан ұю процесіне әсер етеді

20

*!Ұзақ уақытқа созылған гипокалиемия әкеледі

 

*бұлшық ет спазмы

ясы

ды өзгерістер

я

*дәм және сезім мүшелерінің бұзылысы

21

*!Рационда натрийдің ұзақ уақыт артық мөлшерде түсуі нәтижесінде дамиды

 

*тремор

*бұлшық ет спазмы

*бұлшық ет әлсіздігі

*ішектің шала салдануы

*+артериалдық гипертензия

2

*!Тамақтанудың сандық сипаттамасы анықтайды

 

*+қуаттылығы

*ас қабылдау қысқалығы

*ас қабылдау арасындағы интервалдар

*макронутриенттермен қамтамасыз ету

дер мен минералдық заттектердің болуы

3

*!Саплементация бұл

 

*+халықтың мақсатты топтары арасында микронутриенттерді дәрілік заттар түрінде профилактикалық дозада қолдану

*тағамның органолептикалық қасиетін жақсарту үшін тағамдық қоспаларды қолдану

*профилактикалық мақсатта азық-түлікті микронутриенттермен байыту

*салауатты өмір салты және үйлесімді тамақтануды насихаттау

*халықтың дұрыс тамақтану бойынша ақпараттану деңгейі

4

*!Фортификация бұл

 

*халықтың мақсатты топтары арасында микронутриенттерді профилактикалық дозада қолдану

*тағамның органолептикалық қасиетін жақсарту үшін тағамдық қоспаларды қолдану

*+профилактикалық мақсатта азық-түлікті микронутриенттермен байыту

*салауатты өмір салты және үйлесімді тамақтануды насихаттау

*халықтың дұрыс тамақтану бойынша ақпараттану деңгейі

5

бұл

 

*функциональдық өнімдерді қолдану

*халықтың мақсатты топтары арасында микронутриенттерді профилактикалық дозада қолдану

*тағамның органолептикалық қасиетін жақсарту үшін тағамдық қоспаларды қолдану

*профилактикалық мақсатта азық-түлікті микронутриенттермен байыту

*+халықтың дұрыс тамақтану бойынша ақпараттануын жоғарылату жолымен тамақтануды тиімді ету

6

*!Бала организмінде йодтың жетіспеушілігінің көріністері

 

*+ақыл ой дамуының кешеуілдеуі

*терінің гиперпигментациясы

*қызыл иектің қанауы

*тістің ерте түсуі

*акселерация

7

*!Фортификация жүргізудің мақсаты

 

*өнімді нормалау

*азық-түлікті залалсыздандыру

*+азық-түлікті микронутриенттермен байыту

*азық-түліктің тағамдық құндылығын төмендету

*биологиялық құндылығын жоғарылау үшін азық-түлікті сублимациялау

8

лген азық-түлік

 

*балық, ет

тұз, су, ұн

*май, маргарин

*дәнді дақылдар

*ірімшік, қаймақ

9

*!Жүкті әйелдер мен емізулі аналар рационында байқап қолданылатын өнімдер

 

*сары май, өсімдік майы

*+құлпынай, таңқурай

*ірімшік, қаймақ

*компот, кисель

*сиыр, қой еті

30

*!Фортификация жүргізуді регламенттейтін құжат

 

*«Азық-түлік қауіпсіздігі туралы» кеден одағының техникалық регламенті

«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР кодексі

*«Тағамдық өнімдерді таңбалу» кеден одағының техникалық регламенті

*денсаулық сақтау саласындағы ҚР ДМ нормативті-құқықтық актілері

*«Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы» ҚР заңы

31

*!Балаларда мешел ауруының дамуына ықпал жасайтын фактор

 

*биологиялық белсенді қоспаларды қабылдау

*дене салмағы индексінің жоғары болуы

*+ана сүтімен қоректендірудің болмауы

*сүтқышқылды өнімдермен емдім

*гиперинсоляция

Қарт организмге майлардың артық мөлшерде түсуі

 

заттек алмасуын жақсартады

көмірсу алмасуын бұзады

нің жалпы жағдайын жақсыртады

*зәр шығару жүйеісіне жүктемені жоғарылатады

*+жүрек-қан тамыр жүйесіне жүктемені жоғарылатады

#333

итамин

 

*B

*C

*+E

*PP

*биотин

4

*!Балқыту және ыстық металл бойынша цех жұмысшыларына рационына қосымша суда еритін витаминдер береді

 

*жалпы жағдайын жақсару үшін

*улы заттарды шығарушы ретінде

*су-тұз алмасуын жақсарту үшін

*органдардың қызметін жақсарту үшін

*+термен жоғалтқан витаминдердің орнын толтыру үшін

5

*!Көк шайдың қасиеті

   

*жүйке жүйесіне қоздырғыш әсер етеді

*қанда холестеринді жоғарылатады

*+қанда холестеринді төмендетеді

*тыныштандырғыш әсер етеді

*қан қысымын жоғарылатады

#336

 

жүрек соғысының жиілігін жоғарлатады

жүрек соғысының жиілігін төмендетеді

қан қысымын төмендетеді

тыныштандырғыш әсер етеді

зат алмасуды төмендетеді

бұлшық ет тонусын төмендетеді

 

*

 

7

*!АНА СҮТМЕН ҚОРЕКТЕНДІРЕТІН ӘЙЕЛДЕР РАЦИОНЫНДА ШЕКТЕУ ҚАЖЕТ ӨНІМДЕР

 

*өсімдік майы

*ірімшік, қаймақ

*+шоколад, какао

*+жаңғақтар, бал

*+құлпынай

*кептірілген нан

*сиыр еті

*кисель

8

*!БАЛАЛАРДА МЕШЕЛ АУРУЫНЫҢ ДАМУЫНА ЫҚПАЛ ЖАСАЙТЫН ФАКТОР

 

*биологиялық белсенді қоспаларды қабылдау

*А мен Д витаминдерін тұрақты қабылдау

*+жүктілік кезінде үйлесімсіз тамақтану

*дене салмағы индексінің жоғары болуы

*+ана сүтімен қоректендірудің болмауы

*сүтқышқылды өнімдермен емдім

*+күн сәулесінің жеткіліксіздігі

*гиперинсоляция

9

*!МИНЕРАЛДЫҚ ЗАТТЕКТЕРДІҢ НЕГІЗГІ ҚЫЗМЕТІ

 

*май алмасуға қатысу

*каталитикалық белсенділігі

*+су-тұз алмасуын реттейді

*энергетикалық алмасуға қатысу

*организмнің жылу реттеуіне қатысу

*ішек микрофлорасын қалыптандыру

*+қан түзу және қан ұюына қатысады

*+қышқылды-сілтілі тепе-теңдікті ұстау

40

*!АҚЫЛ ОЙ ЕҢБІГЕНДЕ ТИІМДІ ТАМАҚТАНУДЫҢ НЕГІЗГІ ҰСТАНЫМДАРЫ

 

*цитрустарды шектеу

*қанттардың үлесін жоғарылату

*+тамақтануды аздап шектеу

*тамақтануды минималды шектеу

*рационда сұйықтықтың үлесін жоғарылату

*қуаттылығы есебінен тамақтануды күшейту

лы көмірсуларды шектеу

*рационда липотропты заттектерді жоғарылату

41

ТИІМДІ ТАМАҚТАНУ БҰЛ

 

мүгедек балалардың тамақтану тәртібі

қан түзілуін белсендіретін тамақтану

пен қамтамасыз ететін тамақтану

нің энергия шығынының орынын толтыратын тамақтану

дармен қамтамасыз ететін тамақтану

термен қамтамасыз ететін тамақтану

лармен жұмыс істейтін жұмысшыларға арналған арнайы тамақтану

дар мен тамақтану тәртібі

2

• !ОРГАНИЗМДЕ ТЕМІРДІҢ РӨЛІ

 

*амин қышқылдарының синтезіне қатысады

*витаминдерді тасымалдау

көмірсуларды еріту

оттегі тасымалдау

*+тіндік тыныс алу

*белоктарды ертіу

майларды еріту

3

)

 

*ет

*сүт

*балық

*+қант

*көкөністер

*дәнді дақылдар

*+кондитерлік өнімдер

*+тәтті салқындатқыш сусындар

4

*!«ДҰРЫС ТАМАҚТАНУ ПИРАМИДАСЫНЫҢ» НЕГІЗІН ҚАЛАЙТЫН АЗЫҚ-ТҮЛІК

 

*көкөністер

*+жармалар

*жемістер

*жидектер

*+картоп

*қант

*+нан

*сүт

5

ТЕР

 

мыс

тор

*+хлор

*селен

темір

*+калий

*+кальций

арганец

6

ТЕР

 

*+марганец

*+кобальт

*кальций

*магний

*фосфор

темір

*калий

күкірт

7

АЗЫҚ-ТҮЛІКТІ ҚАЙ ВИТАМИНМЕН ФОРТИФИКАЦИЯЛАУДЫҢ ТИІМДІ ТӘСІЛІ

 

витаминімен

қышқылды сүт өнімдерін С витаминімен

*қышқылды сүт өнімдерін А витаминімен

*қанттарды В тобының витаминдерімен

*+тағамдық майларды А витаминімен

*тағамдық майларды С витаминімен

ұнды С, Д витаминімен

* сүтті А, Е витаминімен

8

*!ВИТАМИНДЕРДІҢ ЖІКТЕЛУІНДЕ ЕСКЕРІЛЕТІН НЕГІЗГІ ҚАСИЕТТЕРІ

 

*+суда ерігіштігі

*+майда ерігіштігі

*спирттте ерігіштігі

*суда ерімейтіндігі

*витаминдердің басқа тағамдық заттектермен өзара әсері

*клетканың құрылымдық элементтерінің түзілуіне қатысуы

9

*!А ВИТАМИНІНІҢ ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ РОЛІ

 

*қан түзуге қатысуы

*антиоксидантты белсенділігі

*тіндік тыныс алуға қатысу

*+көру актісі химиясына қатысу

*эндокриндік жүйе қызметіне әсері

*+эпителий тіні жағдайына әсері

*+қаңқа қалыптасу үрдісіне әсері

*бұлшық ет жүйесіне әсері

350

МАЙДА ЕРИТІН ВИТАМИНДЕР

 

*+А

*+Е

*В1

*+Д

*+К

*В12

*РР

1

*!ЖАС БАЛАЛАРДА МЕШЕЛДІҢ КӨРІНІСТЕРІ

 

*тері бөртпелері

*көз қабығыгың өзгерістері

*көру қабілетінің төмендеуі

*+тіс шығуының кешеуілдеуі

*+жамбас және сан сүйектерінің қисаюы

*бадамша бездер мен қызыл иектің қабынуы

2

КӨРІНІСТЕРІ

 

аритмия

*+остеомаляция

*гемералопия

*+остеопороз

*метаплазия

*парастезия

3

ЯЛЫҚ БЕЛСЕНДІ ЗАТТЕКТЕР

 

ыс

*натрий

темір

*фосфор

*магний

*марганец

4

ОЛДЫҢ НЕГІЗІ ҚЫЗМЕТІ

 

*+жыныс бездерінің қызметін реттейді

*сүйек түзу үрдісіне қатысады

*көмірсу алмасуына қатысады

*су-тұз алмасуын реттейді

*+антиоксидантты қызметі

*ферментативты қызметі

5

*!НАҚТЫ ТАМАҚТАНУДЫ ЗЕРТТЕУ БАҒЫТТАРДА ЖҮРГІЗІЛЕДІ

 

*дербес

тік

калық

алық

лық

калық

6

*!«ДҰРЫС ТАМАҚТАНУ ПИРАМИДАСЫНЫҢ» НЕГІЗІН ҚАЛАЙТЫН АЗЫҚ-ТҮЛІК

 

*+нан

*сүт

*ірімшік

*+макарон

*сары май

*+табиғи сусындар

*сүтқышқылды өнімдер

*салқындатқыш сусындар

7

йод ЖЕТІСПЕУШІЛІГІНДЕ БАЙҚАЛАДЫ

 

*+ақыл ойы дамуының кешеуілдеуі

*бауыр қызметінің бұзылуы

*тері гиперпигментациясы

*бұлшық ет гипотонусы

*+бойы өсуі кешеуілдеуі

*акселерация

8

ТЕМІР СІҢІУІН ТӨМЕНДЕТЕДІ

 

табиғи сусындар

итмұрын қайнатпасы

*шпинат

сүт

+кофе

*қымыз

*лимон

шай

9

*!АЗЫҚ-ТҮЛІКТІҢ ОРГАНОЛЕПТИКАЛЫҚ ҚАСИЕТІН ЖАҚСАРТАТЫН ТӘТТІ ТАҒАМДЫҚ ҚОСПАЛАР

 

*шафран

*+сахарин

*+сорбит

*эфир майлары

*натрий глютаматы

*ароматты эссенциялар

#360

МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ТАМАҚТАНУ ТӘРТІБІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

 

баланың жасы кіші болса, асты жиі қабылдауы қажет

мақтану

реттік тамақтану

тісбасарлық

 

 

 

 

 

 

 

 

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *